Konwersatorium:
Dziedzictwo u podstaw nauk humanistycznych –
geneza i przemiany
dla II roku w semestrze zimowym roku akademickiego 2026/2027 roku
Prowadząca z Instytutu Sztuki PAN: dr hab. Ewa Manikowska, prof. IS PAN
Opis zajęć:
Konwersatorium poświęcone będzie dziedzictwu jako istotnej kategorii, która odgrywała znaczącą rolę w kształtowaniu się nauk humanistycznych i pozostaje ważnym punktem odniesienia w ich współczesnych przemianach.
Dziedzictwo, czyli wszelkiego rodzaju artefakty, język, zwyczaje, zjawiska czy krajobrazy uznane za ważne i warte zachowania oraz badania, stanowi wspólny fundament badawczy dyscyplin reprezentowanych przez instytuty tworzące Szkołę Doktorską Anthropos. Interdyscyplinarne nurty współczesnej humanistyki, a także podejścia wykraczające poza jej granice – takie jak studia nad pamięcią, badania postkolonialne lub osadzone w naukach ścisłych badania nad dziedzictwem kulturowym (heritage science) – proponują nowe sposoby rozumienia tego, co uznajemy za dziedzictwo, a także jego badania, interpretowania i zachowania. Perspektywa dziedzictwa – zarówno w przeszłości, jak i dzisiaj – skłania również refleksji nad społeczną rolę humanistyki oraz nad rolą muzeów, bibliotek, archiwów, stowarzyszeń społecznych i naukowych oraz innych instytucji dziedzictwa w badaniach naukowych. Podczas seminarium na podstawowe kwestie – definicje dziedzictwa, dziedzictwo jako przedmiot badań humanistycznych, społeczne znaczenie dziedzictwa – spojrzymy zarówno z perspektywy historycznej, jak i współczesnej, zastanawiając się za każdym razem, jak perspektywa dziedzictwa kształtuje nasze dyscypliny i prowadzone przez nas badania. Ukoronowaniem zajęć będą prezentacje doktorantów, którzy przedstawią swoje badania w tej perspektywie.
Plan zajęć:
1. Kształtowanie się definicji i badań nad dziedzictwem (XIX w. – 1. połowa XX w.)
2. Instytucje dziedzictwa: muzea, biblioteki, archiwa, towarzystwa społeczne i naukowe, organizacje międzynarodowe
3. Dziedzictwo i ideologia
4. Współczesne przemiany: nowe definicje dziedzictwa i nowe nurty badawcze
5. Badania doktorantów w perspektywie badań nad dziedzictwem
Podstawowa bibliografia:
- F. Choay, The Invention of the Historic Monument, CUP 2001
- M. Diaz-Andreu, A World History of Nineteenth-Century Archaeology: Nationalism, Colonialism, and Imperialism, OUP 2007
- R. Harrison, Heritage. Critical Approaches, Routledge 2012
- D. Lowenthal, The Heritage Crusade and the Spoils of History, CUP 1996
- A. Momigliano, Ancient History and the Antiquarian, “Journal of the Warburg and Courtauld Institutes”, 13(1950)3/4, s. 285–315.
- P. Nora, Między pamięcią a historią, Słowo-Obraz-Terytoria 2023
- K. Pomian, Muzea. Historia światowa, 3 t., Słowo-Obraz-Terytoria 2023–2024
- M. Stobiecka (red.) Krytyczne studia nad dziedzictwem. Pojęcia, metody, teorie i perspektywy, WUW 2023
- A. Swenson, The Rise of Heritage: Preserving the Past in France, Germany and England 1789–1914, CUP 2013
Zaliczenie: aktywny udział w seminarium, przygotowanie krótkiego referatu końcowego.
Terminy zajęć: 13 pażdziernika, 2 listopada, 7 grudnia, 11 stycznia, 1 lutego (2027)
